Para sa Kapnayan at Sukgisan

54. Sangkatas /sang ‘katas/ – Substance

Nagmula ang salitang substance mula sa substantia na nangunguhulugang being essence, material. Mula sa depinisyong ito nakuha ang “sangkap” at “katas” na pinagsama upang mabuo ang “sangkatas”.

55. Likhatas /lik ‘hatas/ – Matter

Nagmula ang matter sa materia na ang ibig sabihin ay substance from which something is made. Ngayon, ginamit ang “likha”, isa sa mga salin ng salitang create, na kasingkahuluhan ng made, sa wikang Filipino, at “sangkatas” upang mabuo ang “likhatas”.

56. Buhin /bu ‘hin/ – Particle

Ang particle ay nagmula sa particula na ang ibig sabihin ay little bit or part. Upang mahuli ang kahulugang ito, ginamit ang “buhu”, Kapampangang salin ng whole, at “bahin”, Cebuano para sa bahagi, upang mabuo ang “buhin”. May kalapitan din ito sa “butil”, ang salin ng grain, na nakatutulong din sa paghahatid ng kahulugan nito sa mga mambabasa.

57. Sukdiit /suk ‘diit/ – Atom

Dahil sadyang napakiliit ng mga atom, ginamit ang “sukdulan” at “liit” upang buuin ang “sukdiit”.

58. Tipliit /tip ‘liit/ – Molecule

Nangunguhulugang minute particle ang molecule. Dahil sa matinding pagkakapareho ng depinisyong ito sa depinisyon ng isang atom, halos parehong proseso rin ang ginamit upang isalin ang molecule sa Filipino. Sa halip na gamitin ang “sukdulan”, ginamit ang “tipik” ng mga Cebuano, na ang ibig sabihin ay “bahagi”.

59. Siktag /sik ‘tag/ – Solid

Ang mga solid ay kilala sa pagiging matatag at siksik nila. Gamit ang pag-iisip na ito, pinagsama ang “sisik” at “tatag” upang mabuo ang “siktag”.

60. Lusagos /lu ‘sagos/ – Liquid

Nabuo ang “lusagos” sa pamamagitan nang pagdidikit ng “lusaw” at “agos”, dalawang bagay o katangian na kaakibat ng mga likido.

61. Sandaloy /san ‘daloy/ – Fluid

Katangian ng mga fluid ang pagdaloy nang tuluy-tuloy. Gamit ang pag-iisip na ito, nabuo ang “sandaloy” sa pamamagitan ng “isa” at “daloy”.

62. Sigwat /sig ‘wat/ – Gas

Ang gas ay isang estado ng likhatas na binubuo ng mga magkakalayong mga buhin; masasabing puno ng mga siwang o agwat ang mga gas. Mula rito nabuo ang sigwat, mula sa “singaw” at “agwat”. Noong una’y singawat ang napiling salin, ngunit ito’y pinaikli pa upang mapantayan ang kaikliin ng “gas”.

63. Awanyo /awan ‘yo/ – Plasma

Ang plasma ay likas na walang mahahawakan o mapapansing itsura, porma at hugis. Gamit ang “awan”, ang Ilokanong salita para sa “wala”, at “anyo”, nabuo ang “awanyo”.

64. Langkaran /lang ‘karan/ – Element

Nanggaling ang element mula sa elementem na ang ibig sabihin ay rudiment, first principle, matter in its most basic form. Dahil sadyang mahaba ang kahulugan nito, mahahalata naman na hindi kakayaning ipasok ang lahat ng ito sa loob lamang ng tatlo hanggang apat na pantig. Mas nararapat na mamili na lang ng isa o dalawang salitang kayang ilarawan ang isang element nang walang sablay. Nabuo ang “langkaran” mula sa pagdurugtong ng “lalang”, ang salitang Cebuano para sa likha, at “sukaran”, ang Cebuanong salin ng basic. Sa pagkakataong ito, ginamit ang “lalang” dahil ito’y sapat ng pamalit sa lugar ng matter na ang ibig sabihin ay substance from which something is made.

65. Salingkaran /sa ‘ling ‘karan/ – Compound

Ang mga compound ay binubuo ng mga sari-saring langkaran. Gamit ang katangiang ito, binuo ang “salingkaran” sa pamamagitan ng nga pagdugtong sa mga salitang “sali” at “langkaran”.

66. Tudyok /tud ‘yok/ – Vertex

Nagmula ang “tudyok” mula sa “tudlo”, salitang Hiligaynon para sa “punto”, at “tiyok”, salitang Cebuano para sa “liko”. Ang kalapitan din nito sa “tuldok” ay nakatutulong sa paghahatid ng kahulugan nito sa mga mambabasa.

67. Lupilid /lu ‘pilid/ – Angle

Nagmula ang “lupilid” mula sa “lupi” at “gilid”. Ginamit ang mga salitang ito para buuin ang salin ng angle sapagkat sa sukgisan, ang mga ito’y maaaring mabuo sa pamamagitan ng pagtutupi ng isang linya nang bahagya.

68. Daghilid /dag ‘hilid/ – Polygon

Polygon ang pangkahalatang katawagan sa mga hugis na may mga gilid. Ang pagdugtong sa “daghan”, ang salitang Cebuano para sa “dami”, at “gilid” ang nagbigay-daan sa pagkakabuo ng salin nito, o “daghilid”.

69. Daghulonan /dag ‘hulonan/ – Polyhedron

Parehong proseso rin ang pinairal sa pagsalin sa polyhedron. Dahil gawa sa mga faces ang mga “polyhedron”, ginamit ang “dulonan”, salitang Hiligaynon para sa boundary, at “daghan” ng mga Cebuano upang mabuo ang “daghulonan”.

70. Daghikay /dag ‘hikay/ – Polynomial

“Damikay” talaga ang salin ng polynomial sa Filipino, ngunit mas nararapat na ang “daghikay” [ang paggamit ng “daghan” sa halip na “dami”] sapagkat sumusunod ito sa kagustuhan ng grupo na gamitin ang iba’t ibang mga wikang matatagpuan sa Pilipinas.

-salinpusa 1.234567890

Advertisements
Published in: on Pebrero 28, 2010 at 2:23 umaga  Mag-iwan ng Puna  

The URI to TrackBack this entry is: https://stalinpusa.wordpress.com/2010/02/28/para-sa-kapnayan-at-sukgisan/trackback/

RSS feed for comments on this post.

Mag-iwan ng Tugon

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Baguhin )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Baguhin )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Baguhin )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Baguhin )

Connecting to %s

%d bloggers like this: