Mathbp.

* Lahat ng naka-panaklong ay mula sa talaan ng mga salitang puristang tagalog ni felipeaira

33. talangkain /talang ‘kain/ – crab (adj. form of crab mentality “talangkaan”)

Simple lang naman ang paglikha nito: dinagdagan lang ng mapang-uring panlapi na “-in” ang salitang “talangka.”

34. sauliran /’sauli ‘ran/ – idealist

Medyo nahirapan kami sa pagpili ng panlaping tutumbas sa “-ism” ng Inggles. Naisip kasi namin na mahalagang mayroon din tayo nito, dahil sa sangkatutak na mga salitang nariyan na, at mga salitang patuloy na madaling nalilikha gamit ang “-ism.”

Hinawaan ang “sauliran” ng panlaping “sa-“ na nangangahulugang “pagpapasok ng diwa” (o imbibe sa Inggles) o “gawing isa pang bagay” o “isalin sa ibang anyo,” katulad halimbawa ng sa “sumalangit ang panginoon,” o “pagsasabuhay” o “isauli mo ang gunting ko pagkatapos mo gamitin (na may literal na kahulugang, ibalik sa dati: “i-” + “sa-” + “uli”).

Ito ang napili namin sapagkat naniniwala kaming kapag ____ista ka o nananalig ka sa _____ismo, ay pinapasok mo sa sarili mong diwa ang mga pinaniniwalaan mo sa _____ismong iyon.

Kaya ang unang halimbawa namin para sa serye mga salitang “ista” ay ang “sauliran” na mula sa “sa-” (-ismo) at “uliran” (ideal).

35. adalandila /adalan ‘dila’/ – linguistics

Mula sa nilikhang laping-diwa na “adalan-” para ipakahulugan ang “ang pag-aaral ng,” at “dila” na pumaparis sa pamuhatang Latin ng linguistics na lingua, “dila o wika.”

(36.) sukgisan /suk ‘gisan/ – geometry

Mula sa pinagpisang “sukat” + “hugis” + “an,” na siyang may paris na pamuhatan sa geometry.

(37.) tadlong /tad ‘long/ – perpendicular

38. katadlong /katad ‘long/ – complementary angle/s

Katulad ng Inggles na “trapezoid” wala ring nakatutulong na imahe sa batang mag-aaral ang “complementary” para ipakahulugan ang “kaparis na anggulo na bubuo ng isang tadlong.” Ang pinakanahuhuli lang ng complementary siguro ay ang diwa ng “bubuo.” Mas makatutulong sa aming palagay ang katadlong, dahil ginagamit nito ang panlaping “ka-” na may kahulugang, “kasama.”

39. kalatag /kalatag/ – supplementary angle/s

Katulad din ng sa katadlong ang ginamit na pag-iisip at talinghaga sa kalatag.

(Subalit, maaari rin itong mangahulugan ng coplanar kung mapagpasyahan naming tawaging latag ang isang plane; saka lang kailangang pumili ng bagong salita para sa supplementary)

40. namiin (namiin nang) /na ‘miin/ – multiply

Mula sa salitang Ilonggong, “manami” para sabihing marami.  Naniniwala kaming mas kapani-paniwala paminsan ang salita (at samakatuwid mas gagamitin) kapag hindi pamilyar ang pinanggalingan. Masyado rin kasing mahaba sabihin ang halimbawa, “tatlo paramihing pa-apat.” Sa kabilang banda, mas maginhawa ang anyo ng “namiin nang” o “namiing pa-”

41. hagiin (hagiing pa-) /ha ‘giin/ – divide or divided by

Mula sa binansot na “bahagiin.” Hal. “Dalawampu hagiing pa-apat ay lima.”*

Hinawaan ang paglikha sa saling ito ng talinghagang ginamit para sa denominator (43.).

*ito sa kasalukuyang pagsusulat ay ang pinakamaginhawang natagpuang pagkakasabi sa naturang tumbasan (equation). Nahihirapan pa kaming magpasya kung ano ang pipiliing salita para sabihin ang plus at minus.

(42.) panakda /panak ‘da^/ – numerator

(43.) pamahagi /pama ‘hagi’/ – denominator

44. sansulukin /sansu ‘lukin/ – equiangular

Mula sa “san-” na nangangahulugang “iisa” o “pareho,” at “sulok.” Mayroong hulaping “-in” upang gawin itong isang pang-uri

45. sansukatin /sansu ‘katin/ – equidistant, regular [for polygons]

Mula sa “san-” + “sukat” + “in.” Ginamit ang sukat para tumumbas sa kahulugan ng distance. Napagpasyahang maaari rin itong mangahulugang regular para sa mga polygon, dahil maging ang mga anggulo ay iisa ang sukat.

46. sanggilirin /sanggi ‘lirin/ – equilateral

Mula sa “sang-“+ “gilid” + “in.” Ang lateral ay nangangahulugang “mula sa gilid.” Ginagamit ito para sa mga hugis na iisa ang sukat ng gilid pero hindi kailangang gayon din sa mga anggulo. Hal. rhombus.

47. ulinsakit /’ulin ‘SAkit/ – nostalgia

Ang nostalgia ay mula sa Griyegong nostos (umuwi, manumbalik) at algos (kirot, hapdi, sakit), at dati-rati, talagang tinuturing na sakit ang malalang homesickness. Ang ulinsakit naman ay galing sa Bikol na “uli” (umuwi) at “pasakit.” Mahusay din ang ambal (pun) ng “-sakit”  sa dulo ng ulinsakit, dahil maaaring isang pasakit ito (ang ngangayuning kahulugan) o isang sakit talaga (tulad ng sinaunang pagturing).

-salinpusa1

Advertisements
Published in: on Pebrero 3, 2010 at 2:56 umaga  Mag-iwan ng Puna  

The URI to TrackBack this entry is: https://stalinpusa.wordpress.com/2010/02/03/mathbp/trackback/

RSS feed for comments on this post.

Mag-iwan ng Tugon

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Baguhin )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Baguhin )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Baguhin )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Baguhin )

Connecting to %s

%d bloggers like this: